دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب
حجت الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن نواب؛
آیت الله تسخیری همچون نگین در میان علمای جهان اسلام می درخشید
جلسه دفاع از رساله دکتری برگزار شد:
نقش شعرای شیعی عصر حضور در گسترش فرهنگ تشیع
جلسه دفاع از رساله دکتری برگزار شد:
النسویه التأویلیه فی العالم العربی (عرض و تحلیل)
جلسه دفاع از رساله دکتری برگزار شد:
مدرنیته و تحولات گفتمانی فقه شیعه در حوزه زنان
به همت مرکز آموزش‌های آزاد دانشگاه ادیان و مذاهب؛
برنامه علمی فرهنگی طلوع برگزار می‌شود
با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن نواب؛
وبینار تخصصی نکوداشت آیت‌الله تسخیری برگزار می‌شود
معاونت آموزش و تحصیلات تکمیلی خبر داد:
کلاس‌های مقطع دکتری به صورت مجازی برگزار می‌شود
در پی درگذشت یکی از دانشجویان عزیز؛
دانشکده زن و خانواده داغدار شد

درنگی در بایسته‌های تبلیغ دین در جهان جدید

 
تاریخ انتشار: 1399/07/20    

درنگی در بایسته‌های تبلیغ دین در جهان جدید

به اعتقاد سهرابی‌فر، تفسیر دین ممکن است از روزگاری تا روزگار دیگر، متفاوت باشد. در این شرایط، بایستی فهمی روزآمد از معارف دین ارائه کرد، در غیر این صورت، انسان جهان جدید، نخواهد توانست با نظام معرفت دینی که در جهان پیشامدرن طراحی شده است، ارتباط برقرار کند.

به گزارش ایکنا؛ دکتر وحید سهرابی‌فر، مدیرگروه فلسفه معاصر دانشگاه ادیان و مذاهب در یادداشتی به بررسی بایسته‌های تبلیغ دین در جهان جدید پرداخته است که متن آن از نظر می‌گذرد؛

 

رسیدن امواج مدرنیته و نفوذ آن در لایه‌های مختلف جامعه ایرانی، تحولات بسیاری را رقم زد. این تحولات را دست‌کم می‌توان از آغاز دوره مشروطه رصد کرد. جامعه ایران در این بازه زمانی، دگرگونی‌های بسیاری را در ساحت مباحث سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی، فرهنگی، دینی و ... شاهد بوده است؛ دگرگونی‌هایی که موجب شد تا فهم ایرانیان از جهان و نیز خودشان تفاوت‌های بسیاری پیدا کند. در میان این تحولات، یکی از موضوعات حائز اهمیت برای دینداران، مسئله تبلیغ دین است؛ امری که از این دگرگونی‌ها مستثنا نبوده و شرایط جدیدی را تجربه می‌کند.

 

امروزه گزاره‌های مختلفی مانند این شنیده می‌شود که «جوانان از دین گریزان شده‌اند» و «مردم دیگر به حرف ما گوش نمی‌دهند». این سخن گاه حتی از سوی مراجع بزرگ شیعه بیان می‌شود که «زمانی بود وقتی یک فتوا صادر می‌شد، همه گوش‌ها شنوا بود، اما زمانی شده که گوش‌های شنوا کم شده است». سؤال مهمی که در این فضا وجود دارد، این است که چرا «گوش شنوا» کم شده است؟ پاسخ‌های مختلفی می‌توان برای این پرسش مطرح کرد. یکی از مهم‌ترین پاسخ‌ها این است که دین به نحو درستی به مخاطب عرضه نمی‌شود و ما در تبلیغ دین دچار ضعف هستیم. بررسی این مسئله می‌تواند به ما کمک کند تا در مورد بایسته‌های تبلیغ دین در جهان جدید نگاه بهتری پیدا کنیم.

 

در پاسخ به چرایی ضعف تبلیغ دین در جهان جدید، یک پاسخ رایج وجود دارد. این پاسخ علت ناکارآمدی تبلیغ دین را در «ابزار» تبلیغ جست‌وجو می‌کند و همواره بر به‌روزرسانی ابزار تبلیغ دین تأکید دارد. در این نگاه، مشکل در نارسا بودن ابزارهای قدیمی است و اگر روحانیون و طلاب با روش‌های نوین به تبلیغ دین بپردازند، موفقیت حاصل خواهد شد.

 

تأکید بر ابزار، نمودهای مختلفی یافته است. به طور مثال برخی از روحانیان به‌درستی دریافته‌اند که در زمانه جدید، دوران تک‌گویی به پایان رسیده است و اکنون عصر گفت‌وگوی دو یا چندسویه است. از این روست که در کنار منابر سنتی که صرفاً امکان سخن یک‌طرفه را فراهم می‌کند، در شبکه‌های مجازی هم فعال می‌شوند و به همین جهت امروزه می‌توان روحانیونی را در شبکه‌های مجازی یافت که چند ده هزار دنبال‌کننده دارند.

 

حضور بیشتر در رسانه‌های جمعی، استفاده از واژگان نوین، گرایش به هنرهایی چون شعر، رمان، سینما و موسیقی در میان این گروه از روحانیون بیشتر است. ادبیات این گروه نیز با گروه‌های سنتی حوزوی متفاوت است و كلمات امروزین بسیاری در کلام آنها یافت می‌شود. آنها گاه زبان‌های خارجی هم می‌دانند و برخی از آنها حتی از این‌که به بخشی از رمان‌ها یا سریال‌های خارجی ارجاع بدهند نیز ابایی ندارند.

 

اگرچه این گروه در مقایسه با گروه سنتی در امر تبلیغ دین موفق‌تر عمل می‌کنند، با این حال به نظر می‌رسد هم‌چنان مشکلی در اینجا وجود دارد. به گمان من، مسئله مهمی در این میان مغفول واقع شده است. در چاره‌جویی برای مسئله تبلیغ دین در دنیای جدید، نباید بحث را صرفاً به ابزار تقلیل داد. به عبارت دیگر، کسانی که تمام راه‌حل این مسئله را در به‌روز‌رسانی ابزار می‌بینند، دچار یک فروکاهش بزرگ شده‌اند و تمام مشکل را ذیل چگونگی «قالب» تبلیغ دیده‌اند. این در حالی است که بخش مهمی از ماجرا نه به قالب، بلکه به «محتوا» مربوط است.

 

محتوای عرضه شده در تبلیغ دین، در واقع محصول دین‌شناسی ماست. شناخت ما از دین، زمینه‌ساز شکل‌گیری محتوای تبلیغ دین است و در این فضا این سؤال مطرح می‌شود که شناخت ما از دین، چگونه شکل می‌گیرد؟ آیا این شناخت، فهم صحیح و متناسبی ارائه می‌دهد؟ در تصویری كه ما از دین ارائه می‌كنیم،‌ اصول بنیادین كدام است؟ اولویت‌های اصلی چگونه بازشناسی می‌شوند؟ چه اموری حاشیه‌ای هستند و در درجه بعدی اهمیت قرار می‌گیرند؟ ملاك و معیار ما برای ساختن هندسه معرفت دینی چیست؟

 

اساس دانش الهیات، تحقیق و بررسی در باب متون مقدس و آموزه‌های معصومین‌(ع) است. فهم و تفسیر این متون در یک نظام معرفتی منسجم، مهم‌ترین رسالت یک دین‌شناس است. با این حال تقدس و آسمانی بودن متون دینی یک سوی این دانش است. در سوی دیگر آن، انسان‌هایی هستند که در این عالم خاکی زندگی می‌کنند و درک و فهم‌شان تحت تأثیر عوامل بسیاری قرار دارد و از آنجا که تجارب زیسته متفاوتی دارند، اولویت‌ها، پیش‌فرض‌ها و نهایتاً تفاسیر متفاوتی نیز ارائه می‌کنند. این مطلب البته بدان معنا نیست که هیچ جوهره اصیلی در میان نیست. همان‌طور که پیش‌تر تصریح شد، متون مقدس، آسمانی هستند. با این حال، دریافت و فهم عالمان دینی، زمینی است و متأثر از شرایط زندگی زمینی.

 

بر همین اساس، تفسیر دین ممکن است از روزگاری تا روزگار دیگر، متفاوت باشد. این تفاوت هنگامی بارزتر می‌شود که جامعه دگرگونی‌های عظیمی مانند رخدادهای دوره مدرن را از سر گذرانده باشد. در این شرایط، بایستی فهمی روزآمد از معارف دین ارائه کرد، در غیر این صورت، انسان جهان جدید، نخواهد توانست با نظام معرفت دینی كه در جهان پیشامدرن طراحی شده است، ارتباط برقرار کند.

 

مطلب فوق را می‌توان از دریچه دیگری نگریست. آیا ما بایستی همه جوامع اسلامی را ـ با تمام تنوع جغرافیایی، فرهنگی، تاریخی و ... ـ به صدر اسلام بازگردانیم و از آنها بخواهیم مطابق زندگی بسیط آن دوران عمل کنند یا این‌که با تأکید بر جاودانه بودن دین اسلام، بر این نکته مهم تأکید کنیم که اسلام برای همه فرهنگ‌ها و جوامع آموزه دارد و هر جامعه‌ای را در همان فرهنگ، تاریخ و جغرافیای خودش هدایت خواهد کرد؟ در این سؤال درنگ كنیم. به نظر می‌رسد، نگاه منسجم‌تر، گزینه دوم را پیش می‌کشد.

 

اگر نگاه دوم را بپذیریم، آن‌گاه در دین‌شناسی خود، عنصر زمان و مکان را جدی‌تر خواهیم یافت و ویژگی‌های مخاطبان در تنظیم پیام تبلیغی ما، نقش برجسته‌تری خواهند یافت. در این صورت، دین‌شناسی ما نیز مطابق نیازهای روز ما خواهد بود و در پی این خواهیم بود که پیام اصیل اسلام را متناسب با فضای جامعه خود عرضه کنیم؛ پیامی که ممکن است در ظاهر تفاوت‌هایی داشته باشد، ولی چارچوب‌های اصلی دین و گوهر اصیل تعالیم اسلامی را به همراه خواهد داشت.

 

در نهایت، به نظر می‌رسد برای موفقیت تبلیغ دین در جهان جدید و برای این‌که «گوش شنوا» وجود داشته باشد، بایستی پیامی مناسب را با ابزاری مناسب عرضه کنیم. بر خلاف تصور رایج، تغییرات در امر تبلیغ در دوران جدید، محدود به «ابزار» و «قالب» نمی‌شود، بلکه بایستی در مورد «محتوا» نیز یک اجتهاد جدی صورت بگیرد. در این حالت است که تبلیغ ما با مخاطب امروز سخن خواهد گفت و مخاطب پاسخ نیازهای خود را در آموزه‌های اسلامی خواهد یافت، هم‌چنان که در طی قرون متمادی، انسان‌ها، پاسخ پرسش‌های خود را در میان آموزه‌های اسلامی یافته‌اند.


برچسب ها : وحید سهرابی فر, دانشگاه ادیان و مذاهب, تبلیغ

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده رسانه و ارتباطات

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز