دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب

پاپ فرانسیس و چشم انداز محتمل روابط اسلام و مسیحیت

 
تاریخ انتشار: 1393/09/02    

پاپ فرانسیس و چشم انداز محتمل روابط اسلام و مسیحیت

صرف نظر از انگیزه‌ها، چگونگی و نوع ایفای نقش دین؛ آنچه مسلم است اینکه قرن بیست و یکم شاهد بازیگری عنصر جدیدی به نام دین در کنار سایر عناصر نقش‌آفرین در تحولات بین‌المللی است. پاسخ به نیازهای معنوی و چاره‌اندیشی و مشارکت در حل معضلات و چالش‌های جامعه بشری، فرصت‌های ارزشمندی را در اختیار ادیان قرار داده است که هر یک از ادیان به تناسب توان و ظرفیت خویش می‌توانند در آن ایفای نقش نمایند. با این وجود، به نظر می‌رسد در میان ادیان زنده دنیا، اسلام و مسیحیت به دلیل ماهیت و رسالت جهانی، گستره انسانی و جغرافیایی، بازیگران اصلی تحولات این عرصه نوین در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی خواهند بود. لذا وجود روابط و گفت‌وگو میان اسلام و مسیحیت به عنوان رهبران جریان خداگرایی در مقابل جریان مادی‌گرایی، هم ضروری و هم اجتناب‌ناپذیر است. در میان مذاهب مسیحیت، کلیسای کاتولیک به رهبری پاپ به دلیل برخورداری از ساختار جهانی، رهبری و نظام سیاسی مذهبی واحد، از توانمندی بیشتری برخوردار است. به همین دلیل واتیکان همواره مهمترین مخاطب مسیحی برای کشورهای جهان از جمله کشورهای اسلامی بوده است.

صرف نظر از انگیزه‌ها، چگونگی و نوع ایفای نقش دین؛ آنچه مسلم است اینکه قرن بیست و یکم شاهد بازیگری عنصر جدیدی به نام دین در کنار سایر عناصر نقش‌آفرین در تحولات بین‌المللی است. پاسخ به نیازهای معنوی و چاره‌اندیشی و مشارکت در حل معضلات و چالش‌های جامعه بشری، فرصت‌های ارزشمندی را در اختیار ادیان قرار داده است که هر یک از ادیان به تناسب توان و ظرفیت خویش می‌توانند در آن ایفای نقش نمایند. با این وجود، به نظر می‌رسد در میان ادیان زنده دنیا، اسلام و مسیحیت به دلیل ماهیت و رسالت جهانی، گستره انسانی و جغرافیایی، بازیگران اصلی تحولات این عرصه نوین در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی خواهند بود. لذا وجود روابط و گفت‌وگو میان اسلام و مسیحیت به عنوان رهبران جریان خداگرایی در مقابل جریان مادی‌گرایی، هم ضروری و هم اجتناب‌ناپذیر است. در میان مذاهب مسیحیت، کلیسای کاتولیک به رهبری پاپ به دلیل برخورداری از ساختار جهانی، رهبری و نظام سیاسی مذهبی واحد، از توانمندی بیشتری برخوردار است. به همین دلیل واتیکان همواره مهمترین مخاطب مسیحی برای کشورهای جهان از جمله کشورهای اسلامی بوده است.

بیش از هزار سال از مبارزه مسیحیت با اسلام می گذرد و هنوز هم صدای ناقوس کلیسا و بانگ الله اکبر مسجد همچنان به گوش می رسد. معنایش این است که گرچه هر از چند گاه پیروزی نصیب یکی از دو رقیب دیرینه گشته؛ اما هیچ کدام میدان را ترک نگفته است. تاریخ منازعه طرفین نیز حصول نوعی توافق برای به رسمیت شناختن یکدیگر را ـ دست کم در جنبه های اعتقادی ـ به آنها القا کرده است. بی نتیجه بودن این گونه کشمکش ها و منازعات، به طرفین فهمانده است که باید به جای زور، گفت و گو را نشاند و بهتر است که به جای نفی یکدیگر در صدد شناخت واقعی تر یکدیگر برآیند.

 

بندیکت شانزدهم و روابط اسلام و مسیحیت

پاپ ژان پل دوم در یک سخنرانی در ماه می 1999، قدم مهمی برای ایجاد تفاهم عقیدتی بین اسلام و مسیحیت برداشت. سخنرانی وی که در راستای آماده سازی زمینه های گفت و گوی بین ادیان بزرگ، به ویژه مسیحیت و اسلام صورت گرفت، از پاره ای جهات حائز اهمیت و بی سابقه است. پاپ طی سخنانی در باره گفت و گوی با اسلام خاطر نشان کرد: «امروز جهت تعمیق موضوع گفت و گو بین ادیان، مایلم تا درباره گفت و گو با مسلمانان تامل کنیم. آنان همراه با ما، خدای واحد و رحیم را می پرستند. کلیسا به مسلمانان با احترام می نگرد و معتقد است ایمان آنان به خدای تعالی، به تکوین خانواده بشری جدید، مبتنی بر آرمانهای والا و قلبی انسان، کمک می کند. مسلمانان مانند یهودیان و مسیحیان، به ابراهیم به عنوان الگویی از تسلیم مطلق در برابر دستورات خدا می نگرند. مسلمانان می کوشند به پیروی از ابراهیم، جایگاه خدا را به عنوان هدایت کننده و مقصود نهایی همه موجودات در زندگی خود بازیابند.» در مجموع سخنرانی پاپ ژان پل دوم دارای سه محور کلی بود:

  1. برشمردن نکات مشترک اعتقادی بین مسیحیان و مسلمانان.
  2. توجیه نگاه مسیحیت به توحید الهی و تثلیت.
  3. ارائه راه و مسیر مشترک پیروان دو آئین در آینده.

به رغم اقدامات قابل توجه ژان پل دوم در تعدیل روابط جهان اسلام و مسیحیت، جانشین وی، یعنی بندکیت شانزدهم، گویا علاقه چندانی به ادامه دادن مسیر وی نداشت. او در سال 2006 و با نقل سخنانی از مانوئل دوم قسطنطنیه، امپراطور مسیحی قرن چهارم، تلویحا چنین اظهار داشت که «محمد (ص) برای جهان فقط شرارت و اعمال غیرانسانی به ارمغان آورده و به مسلمانان دستور داده است که دین را با زبان شمشیر گسترش دهند.»

این نخستین مرتبه نبود که پاپ بندیکت به خاطر اظهاراتش درباره‌ اسلام در کانون انتقادها قرار می‌گرفت. قبل از اینکه وی به سمت پاپ، رهبر کاتولیک‌های جهان منصوب شود، به عنوان فردی محافظه‌کار که در امور الهیات تخصص داشت، شناخت شده بود و به نظر می‌رسید وی با تلاش‌های پاپ ژان پل دوم برای گسترش گفت‌وگوها با دنیای اسلام مخالف بود. وی همچنین در زمانی که به عنوان کاردینال در کلیسا مشغول به فعالیت بود، با پیوستن ترکیه به اتحادیه‌ اروپا مخالفت کرد و گفت ترکیه به یک دامنه‌ فرهنگی متفاوت تعلق دارد و اگر این کشور به اتحادیه‌ اروپا بپیوندد اشتباه بزرگی در روند حرکتی تاریخ جهان صورت گرفته است.  روزنامه آمریکایی «نیویورک سان» نیز با مقایسه«پاپ ژان پل دوم» و «بندیکت شانزدهم» چنین نوشت که «در همان نگاه اول نیز متوجه میشویم، شیوه پاپ بندیکت شانزدهم در مقابل اسلام با رویه پاپ ژان پل دوم متفاوت است. پاپ قبلی که در اولین سفر خود به سوریه در سال 2001 م، از یک مسجد دیدار کرد در مواجهه با اسلام بسیار محتاطتر عمل می کرده است.».  پاپ بندیکت در سال 1996م، نوشت که اسلام برای مطابقت با زندگی مدرن، مشکلاتی دارد. او همچنین در سال گذشته از رهبران مسلمان نسبت به افتادن جوانان مسلمان به تاریکی بربریسم و تروریزم جدید، انتقاد کرده بود.

 

پاپ فرانسیس اول و تغییر مناسبات

پس از آنکه پاپ فرانسیس اول به عنوان پاپ جدید کلیسای کاتولیک انتخاب شد، مراکز اسلامی به این اتفاق واکنش نشان دادند. اما باید دید آیا فرانسیس اول می‌تواند رابطه بهتری با مسلمانان داشته باشد؟ مسلمانان جهان امیدوارند که با آمدن پاپ جدید، روابط بین مسلمانان و مسیحیان بهبود یابد و زمینه های گفتگو بین دو دین بزرگ ابراهیمی فراهم شود.

پس از آنکه در 23 اسفند پاپ فرانسیس اول به عنوان پاپ جدید کلیسای کاتولیک انتخاب شد بسیاری از رهبران جهان به وی تبریک گفتند، حال آنکه این اتفاق در جهان اسلام کمتر به وقوع پیوست. در میان مراکز اسلامی، الازهر در راس قرار گرفت و از زبان محمود عزب مشاور شیخ الازهر در امور گفت‌وگوی ادیان اعلام کرد: امیدواریم با واتیکان روابط بهتری داشته باشیم. وی با اشاره به تعلیق دو ساله گفت‌وگوها بین این دو مرکز دینی افزود: امیدواریم جو دوستانه و بهتری بین ما ایجاد شود که به انسان‌ها کمک کند و به محض دیدن روند جدید در این زمینه سریعا به گفت‌وگوها بازخواهیم گشت. مشاور شیخ الازهر با اشاره به دلایل تعلیق گفت‌وگوها بین الازهر و واتیکان، تصریح کرد: پاپ بندیکت شانزدهم اسلام را به خشونت‌طلبی متهم کرده بود و برای همین گفت‌وگوها را متوقف کردیم تا اوضاع بهتر شود اما مواضع واتیکان تاکنون به این سمت نبوده است. وی افزود: امیدواریم واتیکان در دوره جدید از ستمدیدگان و مظلومان جهان به‌ویژه در مشرق زمین و بدون نگاه به دین آنها چه مسیحی و چه مسلمان حمایت کند، چراکه کرامت انسان چنان که در قرآن آمده است یکسان است و فرقی در رنگ و دین و مذهب نیست.

همچنین اکمل‌الدین احسان اوغلو دبیر پیشین سازمان همکاری اسلامی از پاپ جدید خواست تا برای بهترکردن روابط اسلام و مسیحیت گام‌های بهتری بردارد. احسان اوغلو در سمت دبیرکل سازمانی که نماینده بیش از یک میلیارد و پانصد میلیون مسلمان سراسر جهان است، «بر ضرورت استفاده از این فرصت مناسب با انتخاب پاپ جدید برای گسترش و بهبود روابط بین اسلام و مسیحیت و بازگرداندن دوستی صمیمی بین این دو دین آسمانی» تاکید کرد. وی در پیامی که در این باره منتشر کرد نوشت: از این فرصت استفاده می‌کنم و برای پیشرفت روابط اسلام و مسیحیت و بازگشت صداقت بین دو دین آسمانی دعا می‌کنم. وی با اشاره به فعالیت‌های سازمان کنفرانس اسلامی در این مسیر، افزود: ما به دنبال نشر اندیشه مصالحه تاریخی بین اسلام و مسیحیت هستیم. همچنین برخی دیگر از مسئولان مؤسسات اسلامی نیجریه، تانزانیا و ... با تبریک انتخاب فرانسیس به عنوان پاپ جدید، آرزوی بهبود روابط اسلام و مسیحیت و آغاز گفتگوی دو جانبه را مطرح کردند.

 

تعامل با اسلام، رسالت مهم پاپ جدید

پیام‌های مسلمانان و مراکز اسلامی در پی انتخاب پاپ در حالی است که فرانسیس اول کمتر درباره رابطه با مسلمانان سخن قابل توجهی گفته است، اما تنها کمتر از 24 ساعت از انتخاب خود با ارسال نامه‌ای به خاخام ارشد شهر رم، نسبت به احیای همکاری‌ها با یهودیان ابراز امیدواری کرد.

این در حالی است که برخی از اندیشمندان برجسته الهیات مسیحی، مهمترین وظیفه پاپ جدید را اصلاح رابطه مسیحیت با اسلام و مسلمانان، به ویژه پس از ظهور اسلام قدرتمند در سطح جهانی دانسته اند. به گزارش روزنامه «نیویورک ‌تایمز»، کلیسای کاتولیک، یک سازمان جهانی است که با مشکلات جهانی روبه‌رو‌ست، ولی مهمترین مشکل کنونی کلیسای جهانی کاتولیک، تحولات و مشکلات موجود در جهان اسلام است. این روزنامه به نقل از دانیل تومپسون می‌نویسد که کلیسای کاتولیک در زمان ژان پل دوم توجه خود را عمدتا معطوف به گفت‌وگو‌ی بین‌الادیانی میان مسیحیت کاتولیک با یهودیان و مسیحیان ارتودکس کرده بود در حالی که امروز نیاز فوری ما گفت‌وگو‌ی بین‌الادیانی با مسلمانان است.

شاید به همین خاطر است که پاپ فرانسیس، رهبر کلیسای کاتولیک، در نخستین دیدار عمومی خود با سفیران و رئیسان هیات‌های دیپلماتیک در واتیکان در تاریخ 22 مارس (دوم فروردین 92)، از لزوم افزایش گفتگو بین مسیحیت و ادیان دیگر به خصوص اسلام سخن گفت. در این نشست، که نمایندگان دیپلماتیک حدود یکصد و هشتاد کشور دارای روابط سیاسی با واتیکان در آن حضور داشتند، پاپ گفت که ماموریت خود را خدمت به صلح و مستمندان می داند و خود را در نقش "سازنده پل" برای ایجاد ارتباط بین مردم و ادیان مختلف می‌بیند. پاپ یادآور شد که عنوان رسمی او یعنی "پونتیف" در زبان لاتین، به معنی معمار پل است و اظهار داشت که لازم است کلیسای کاتولیک بکوشد ارتباط میان ادیان مختلف، "به ویژه گفتگو با اسلام" را افزایش دهد و به سوی بی‌دینان هم دست دوستی دراز کند. رهبر وقت کلیسای کاتولیک در مورد رابطه بین دین‌داری و تلاش برای گسترش صلح، گفت: "در ساختن بنای صلح، دین نقشی مهم دارد زیرا نمی‌توان خدا را به فراموشی سپرد و در همان حال، در صدد ساختن پل ارتباطی بین ملت‌ها برآمد... در اینجاست که باید بکوشیم گفتگوی بین ادیان مختلف گسترش یابد و من به خصوص در اینجا، به رابطه با اسلام می‌اندیشم."

 

پاپ جدید و اقتدا به فرانسیس داسیزی

همان گونه که خبرنگار شبکه فرانس بیست و چهار در رم اظهار داشت، پاپ فرانسیس تفاوت زیادی با پاپ های قبلی دارد. بندیکت شانزدهم، فردی خویشتندار و کم حرف بود در حالی که پاپ فرانسیس در نخستین ساعات و روزهای آغاز فعالیت خود سبک خاص خود را برجسته کرده است. وی بسیار ساده تر و گرم تر با همه برخورد می کند. وی پاپی ساده تر است که اهمیت زیادی به نقش خود نمی دهد. وی درگذشته بارها در خصوص اشرافی شدن نقش کلیسا هشدار داده بود و امروز می گوید کلیسا باید بر پایه اعتقاد به خداوند و عیسی مسیح (ع) شکل بگیرد و نه بر پایه پاپ. پاپ هنگام دیدار با رسانه ها درباره انتخاب نام خود یعنی فرانسیس نیز توضیح داد. وی گفته است هنگام انتخاب نام، به فکر سن فرانسیس داسیزی افتاده است که از قدیسهای صلح طلب و حامی افراد فقیر بوده است و به تجلیل از او این نام را برای خود برگزیده است. پاپ فرانسیس خود را پاپ کلیسای فقیر برای افراد فقیر معرفی کرده است. دبیر کل وقت سازمان همکاری های اسلامی در پیام خود به پاپ جدید، با تاکید بر همین امر نوشت: «از آن جا که پاپ جدید حامی فقیران و ضعیفان است، چنین ویژگی می تواند باعث ایجاد امنیت و پایداری برای تمام ملل جهان شود و سازمان همکاری را به ایجاد روابط عمیق با واتیکان دلگرم کند.»

رهبر جدید کاتولیک‌های جهان، همچنین در اقدامی جالب توجه و در مراسم عید پاک مسیحی، پای ۱۲ جوان بزهکار، از جمله دو زن را شست که یکی از این زن‌ها مسلمان بوده است. او در روز مذهبی پاشویی، طی مراسم آئینی که یادآور شام آخر عیسی مسیح است، در زندانی کوچک در ایتالیا به این کار اقدام نمود. این کار در تاریخ کلیسای مسیحیت بی‌سابقه بوده و بر اساس مقررات مذهبی عید پاک، شستن پای زنان مجاز نیست. یکی از این دو زن، مسلمانی از صربستان و دیگری کاتولیکی از ایتالیا بوده است.

گرچه سنت شکنی پاپ فرانسیس در شستن و بوسیدن پای این دو زن، خشم محافظه کاران کاتولیک را به شدت بر انگیخته است، اما پاپ شخصا، شستن پا را «یک نشانه» خواند و گفت: «کسی که بالاتر از بقیه قرار گرفته باید خادم آنها باشد». این در حالی است که وبلاگ «روراته سلی» که یکی از پرمخاطب‌ترین وبلاگ‌های کاتولیک‌های سنتی به شمار می رود، اقدام پاپ را «پایانی بر پروژه هشت ساله پاپ بندیکت شانزدهم» خوانده است؛ اقدامی که می تواند گامی در جهت تعدیل فضای متصلب حاکم بر کلیسای کاتولیک به شمار رود.

سخن گفتن درباره خط مشی آینده پاپ جدید در قبال روابط ادیان، به ویژه موضع گیری وی در خصوص روابط اسلام و مسیحیت، هنوز زود است، اما می توان نشانه هایی در شخصیت فردی و مرام عملی وی سراغ گرفت که چشم اندازی روشن تر از گذشته را در برابر رابطه محتمل جهان اسلام و مسیحیت به تصویر می کشد. گذشته از آنچه اشاره شد، نباید از نظر دور داشت که «سن فرانسیس داسیزی» شخصیتی تاریخی است که گفتگوهای زیادی با دین اسلام برقرار کرده بود. چه بسا، پاپ فرانسیس که نام خود را الهام گرفته از شخصیت «سن فرانسیس داسیزی» دانسته است، در مقام عمل نیز به وی اقتدا کند و گام هایی در زمینه تعامل هر چه بیشتر و بهتر با اسلام و مسلمانان بردارد.



نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *

دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز