دانشگاه ادیان و مذاهب
  ورود به سامانه
نام کاربری
 
وب سایت دانشگاه
سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
پست الکترونیک
کلمه عبور
AR EN FA
 
آخرین مطالب

«نسل کشی ارامنه» و پیامدهای سیاسی آن در روزگار حاضر

 
تاریخ انتشار: 1393/09/02    

«نسل کشی ارامنه» و پیامدهای سیاسی آن در روزگار حاضر

پارلمان فرانسه در تاریخ 22 دسامبر با اکثریت آراء لایحه‌ای را تصویب کرد که بر اساس آن منکران «نسل کشی ارامنه در دوره حکومت ترکان عثمانی» مورد پیگرد قانونی قرار می‌گیرند. در این مصوبه، مجازاتی برابر با یک سال حبس به همراه  «45 هزار یورو» جریمه‌ نقدی برای منکران نسل‌کشی در نظر گرفته شده است. لازم الاجرا شدن این لایحه منوط به تصویب نهایی آن در سنای فرانسه خواهد بود. 

«نسل کشی ارامنه» و پیامدهای سیاسی آن در روزگار حاضر

پارلمان فرانسه در تاریخ 22 دسامبر با اکثریت آراء لایحه‌ای را تصویب کرد که بر اساس آن منکران «نسل کشی ارامنه در دوره حکومت ترکان عثمانی» مورد پیگرد قانونی قرار می‌گیرند. در این مصوبه، مجازاتی برابر با یک سال حبس به همراه  «45 هزار یورو» جریمه‌ نقدی برای منکران نسل‌کشی در نظر گرفته شده است. لازم الاجرا شدن این لایحه منوط به تصویب نهایی آن در سنای فرانسه خواهد بود.

در واکنش به این اقدام، نخست وزیر ترکیه تمامی روابط کشورش با فرانسه را به حالت تعلیق درآورد و خواستار بازگشت سفیر ترکیه از پاریس شد. اردوغان همچنین مناسبات اقتصادی، سیاسی و نظامی را با این کشور لغو کرد و ضمن هشدار نسبت به "زخم‌های دیپلماتیکی" که "علاج‌ناپذیر" اند، اظهار داشت: «این تنها سرآغاز تصمیمات ماست و ما قاطعانه روابط خود را با فرانسه مورد بازنگری قرار می‌دهیم.»

در پی تصویب این لایحه وزیر خارجه ارمنستان مراتب قدردانی خود را نسبت به مقامات عالی رتبه فرانسه، مردم فرانسه و نیز جامعه جهانی در التزام به ارزشهای فراگیر بشری ابراز داشت.

همزمان با بررسی این لایحه در مجلس فرانسه صدها تن از طرفداران روابط دو کشور در مقابل ساختمان پارلمان در پاریس دست به تظاهرات زدند. در شهر آنکارا، پایتخت ترکیه نیز معترضین ترک به خیابان ها ریخته و با شعار «ما نسل‌کشی نکرده‌ایم، از میهن‌مان دفاع کرده‌ایم» کوشیدند تا از حیثیت تاریخی خود دفاع نمایند.

در حالیکه بسیاری از صاحب نظران ترک با متهم نموندن نیکلا سارکوزی به ایجاد فضای سیاسی ملتهب، تصویب این لایحه را اقدامی در راستای جلب حمایت نیم میلیون ارمنی ساکن فرانسه، در آستانه انتخابات 2012 می‌دانند، برخی تحلیل‌گران فرانسوی آن را در جهت سیاست‌های اسلام ستیزی اروپا و به ویژه فرانسه ارزیابی کرده اند. با اینحال به نظر می‌رسد، با توجه به تلاش وافر ترکیه برای عضویت در اتحادیه اروپا، انگشت نهادن گاه و بیگاه بر فاجعه نسل کشی ارامنه به مثابه دستاویزی برای اعمال فشار بر دولت ترکیه و امتیازخواهی سیاسی از این کشور به کار گرفته می‌شود.

 

ابعاد تاریخی کشتار ارامنه

بر اساس آنچه در «کنوانسیون بین المللی نسل کشی» مصوب 1948 آمده است، نسل کشی عبارت است از «به اجرا در آوردن اقداماتی که به منظور نابود کردن تمامی و یا بخشی از یک جمعیت قومی، نژادی، ملی و یا دینی صورت گرفته باشد» اما این مساله که آیا کشتار ارامنه مسیحی در حکومت عثمانی به آن اندازه نظام مند و طراحی شده بوده است که بتوان با عنوان نسل کشی از آن یاد کرد، همچنان مورد منازعه است.

دولت ارمنستان معتقد است در فواصل سال‌های 1915 و 1916 میلادی، (زمانی که خاک ارمنستان به محل مناقشه دو دولت روسیه و عثمانی بدل شده بود) بیش از یک میلیون و پانصد هزار تن از ارامنه مسیحی به دست ترک‌های مسلمان عثمانی قتل عام شده‌اند و از این موضوع با عنوان «نسل کشی» یاد می‌کند.

در حکومت عثمانی، ارامنه گرچه اقلیتی قابل توجه را تشکیل می‌دادند اما همواره نسبت به ترکان مسلمان، شهروند درجه دوم (اهل ذمه) محسوب می‌شدند. کشتار ارامنه در سال 1915 و پس از تیرگی روابط عثمانی با دولت روسیه که حامی مسیحیان ساکن امپراطوری عثمانی محسوب می‌شد، صورت گرفت.

«انجمن بین المللی پژوهشگران نسل کشی» تعداد قربانیان این واقعه را بیش از یک میلیون نفر برآورد کرده‌ است. گفته می‌شود علاوه بر دستگیری و اعدام ارامنه به اتهام کارشکنی و جاسوسی، جمعیت بسیاری از مردان، زنان و کودکان ارمنی به کوچ اجباری محکوم گردیدند و بدون هیچگونه دسترسی به آب و غذا و به قصد مرگ وادار به راهپیمایی در مسیرهای طولانی و بیابانی شدند. این در حالی است که دولت ترکیه افزون بر رد اتهام نسل کشی، هرگز تبعید اجباری یا کشتار ارامنه را نپذیرفته و از دو بعد تاریخی و حقوقی، آن را رد کرده است؛ از منظر تاریخی کشتار ارامنه را نتیجه «جنگی متعارف» می‌داند و تعداد کشته شدگان را تنها نزدیک به سیصد هزار تن اعلام می‌کند که نه توسط حکومت عثمانی بلکه عمدتا بر اثر عواملی نظیر قحطی، بیماری های مسری و درگیری های درون قومی از بین رفته اند. از منظر حقوقی نیز، مسئولیت اعمال دولت عثمانی را تنها متوجه حکومت فعلی ترکیه نمی‌داند، چراکه دولت عثمانی پس از فروپاشی، به کشورهای مختلفی تقسیم شد و بر اساس حقوق بین الملل، ترکیه نمی‌تواند مسئول اقدامات آن باشد.

 

چه می‌توان کرد؟

با اینحال تا کنون بیش از 20 کشور، کشتار ارامنه را به عنوان «نسل کشی» به رسمیت شناخته‌ و خواستار عذرخواهی ترکیه شده‌اند. دولت ترکیه نیز کماکان در ارائه پاسخی قانع کننده به جوامع بین المللی در خصوص این واقعه تاریخی ناکام بوده و عملاً با سیاست‌های محدود کننده سعی بر پاک نمودن صورت مسأله داشته است.

فراتر از واکنش‌های دولت ترکیه، به نظر می‌رسد انکار نسل کشی ارامنه به نوعی به بخشی از فرهنگ ترکیه تبدیل شده است. به عبارت دیگر باور عمومی بر آن است که پذیرش نسل کشی توسط پیشینیان نوعی شکست فرهنگی، تمدنی و یا دینی برای ترک ها و یا مسلمانان امروز محسوب می شود. به همین دلیل است که ترکیه همچنان از مواجهه با گذشته خود گریزان است و می‌کوشد تا به هر طریق ممکن اذهان پرسشگران را از تامل در این واقعه بازدارد. نمونه روشن این گونه اقدامات، ماده 301 قانون جزا ترکیه است که هر نوع بحث و بررسی مساله کشتار ارامنه را اقدام علیه امنیت ملی و مستوجب مجازاتی سنگین دانسته است.

این موضع‌گیری ترکیه درست نقطه مقابل واکنش کشورهایی نظیر آلمان و ژاپن است که نه تنها جنایات تاریخی خود را می‌پذیرند بلکه شرمساری خود را نسبت بدان ابراز می‌دارند و سیاست های جبران‌ کننده مد نظر خود را علنا اعلام می‌کنند. در واقع چنین واکنشی حاکی از نوعی فرهنگ متفاوت است که نمونه آن را در عذرخواهی اخیر پاپ نیز می‌توان مشاهده کرد. در اکتبر سال گذشته پاپ بندیکت شانزدهم، رهبر مسیحیان کاتولیک، نسبت به خشونت‌هایی که به نام دین بر بشریت تحمیل شده است، از جهانیان عذرخواهی نمود او با اشاره به نمونه‌هایی از توسل به زور برای ترویج مسیحیت گفت: «ما این حقیقت را با شرمی عظیم تایید می‌کنیم. ولی کاملا واضح است که این سوء استفاده از ایمان مسیحی بوده است، چیزی که به وضوح با ذات واقعی آن در تضاد است.»

بخواهیم یا نه، در هر صورت کشتار ارامنه مسیحی در زمره نخستین نسل کشی‌های قرن بیستم ثبت شده است و حتی اگر عنوان نسل کشی را برای آن نپذیریم، نمی توانیم آن را به کلی از حافظه تاریخ محو نماییم. به کرات اداعا می‌شود که دین نیز سهمی در این میان داشته است و اساسا برخی مسیحی بودن ارامنه و تعصب بر حفظ دین‌شان را از مهمترین عوامل پیدایش این فاجعه دانسته‌اند تا جاییکه گفته می‌شود اگر ارامنه تسلیم فشار حکومت عثمانی در پذیرش اسلام می‌شدند هرگز چنین اتفاقی روی نداده بود.

به نظر ساده‌لوحانه می‌آید اگر بپنداریم فجایعی از این دست با گذر زمان به دست فراموشی سپرده خواهد شد. بحران اخیر در روابط فرانسه و ترکیه، نشانه‌ای از حیات ماجرای «کشتار ارامنه» در مناسبات سیاسی دارد. از سوی دیگر باید گفت این ماجرا در اذهان عمومی جهانیان نیز همچنان زنده است. گواه روشن این ادعا انفجاری است که چندی پیش در نروژ رخ داد. «بریویک» مسیحی تمام عیاری که مسئولیت کامل این عملیات تروریستی را بر عهده گرفت در مانیفست 1500 صفحه‌ای خود آنجا که به خشونت‌های اسلام پرداخته، از کشتار ارامنه به عنوان نمونه‌ای بارز از فجایعی نام می‌برد که علیه بشریت و به نام اسلام صورت گرفته است.

در این شرایط گزینه‌های پیش رو در مواجهه با اشتباهات تاریخی از این دست عموما در 2 نوع واکنش خلاصه می‌شود: راه نخست «انکار و توجیه» است، یعنی همان راهی که ترکیه در پیش گرفته و کماکان عواقب سیاسی و بین‌المللی آن را تجربه می‌کند. راه دیگر «پذیرش و عذرخواهی» است، یعنی همان راهی که در عرصه سیاسی کشورهایی نظیر آلمان برگزیده‌اند و در عرصه دینی نیز نمونه آن را در پیام اخیر پاپ می‌توان دید.

درست است که همیشه می‌توان راه سومی را نیز در پیش گرفت، اما سنجش این مساله که کدام راه منطقی‌تر، کاراتر و کم هزینه‌تر است همچنان ارزش کاویدن دارد.


دانشگاه ادیان و مذاهب


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

بیانیه رسالت

دانشگاه ادیان و مذاهب، نخستین دانشگاه تخصصی ادیان و مذاهب در ایران، برخاسته از حوزه علمیه، ضمن شناخت ادیان و مذاهب و تعامل و گفت و گو با پیروان آنها با تکیه بر مشترکات، در جهت همبستگی انسانی، تقویت صلح، کاهش آلام بشری، گسترش معنویت و اخلاق و معرفی عالمانه اسلام بر اساس آموزه های اهل بیت علیهم السلام به پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص اقدام می نماید.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز